Poloka’i ‘eha fakamaau lahi ‘a e ta’ofi ki he ngofua folau ki ‘amelika´ ‘e he pule’anga Trump

Me’a ‘Oku ‘Uhinga Ki Ai – Me’a ‘Oku ‘Ikai ‘Uhinga Ki Ai – Ki He Kakai Tonga´

Kuo fakata’e’aonga’i ‘e ha fakamaau lahi ‘i ‘Amelika, ha ngaahi tu’utu’uni ngāue ‘a e pule’anga Trump, ‘a ia na’e ta’ofi ai ‘a e kole ‘ngofua fakapule’anga ‘oku fakafaingamalie’i ki he hū ki Amelika’ (immigration benefit applications) ‘a e ngaahi fonua ‘e 39 – kau ai ‘a Tonga. ‘Oku mahū’inga ‘a e tu’utu’uni ko eni´, kā ‘oku ‘ikai ke ne fakafoki ‘a e totonu e kakai Tonga´ ke kole ngofua folau ‘eve’eva. ‘Oku ‘oatu heni ‘a e fakaikiiki hā mahino ‘o e me’a ‘oku liliu, mo e me’a ‘oku ‘ikai liliu.

KONGA ‘ULUAKI : KO E TU’UTU’UNI ‘A E FAKAMAAU’ANGA´ — KO E ME’A NA’E TU’UTU’UNI KI AI ‘A E FAKAMAAU´

‘I he ‘aho Falaite, 5 Sune 2026, na’e tuku atu ‘e he Fakamaau Lahi ‘Amelika ‘i he Fakamaau’anga Fakavahenga ‘i Rhode Island, John McConnell Jr, ha tu’utu’uni loloa peesi ‘e 135, ‘o ne fakata’e’aonga’i ‘a e ngaahi tu’utu’uni fakahinohino lahi ‘a e pule’anga Trump fekau’aki mo e ngaahi ma’u ngofua ki he hū ki ‘Amelika. Na’e ma’u ‘e he fakamaau’anga´, na’e ngāue ta’efakalao ‘a e Potungāue Lesisita Tangata’ifonua mo e Ngaahi Ngāue ki he Ngofua hū ki ‘Amelika (U.S Citizenship and Immigration Services – USCIS) ‘i hono ta’ofi fakalukufua ‘a e ‘kole ngofua fakapule’anga ‘oku fakafaingamalie’i ki he hū ki ‘Amelika´’, ta’e’iai ha mafai totonu mei he Falealea´.  

Na’e ma’u ‘e Fakamaau McConnell ‘a e hanga ‘e he  ngaahi tu’utu’uni ngāue ko eni´ ‘o “liaki e mo’ui ‘o e kakai hiki-fonua ta’efa’alaua, ‘oku lolotonga nofo ‘i ‘Amelika ki ha vaomanafa ‘oku ‘ikai fakapapau’i fakalao,”, pea ne tu’utu’uni na’e teke eni ‘e ha “loto taufehi’a ki he kakai hiki-fonua” kae ‘ikai ko ha ‘uhinga mo’oni fekau’aki pea mo e malu fakafonua´.

‘Oku fiema’u ‘ehe tu’utu’uni ko eni´ ‘a e USCIS, ke fai leva ‘i he taimi ni ‘a e hoko atu e fakahoko ngāue  ki he ngaahi ‘kole ngofua fakapule’anga ‘oku fakafaingamalie’i ki he hū ki ‘Amelika´’ , ma’ae kakai mei he kotoa e ngaahi fonua ‘e 39 na’e ta’ofi´. ‘Oku kau ki heni ‘a e – ngofua nofo-fonua kaati (green card), kumi hūfanga (asylum claims), ngofua ngāue, kole liliu tangata’ifonua (citizenship), mo e kātoanga fakafuakava’i (naturalization ceremonies) ‘a ia na’e kaniseli pe ta’ofi.

KONGA 2: ME’ANGAUE FAKALAO KEHEKEHE ‘E UA – KO HA FAKAFAIKEHEKEHe ‘OKU MATU’AKI MAHŪ’INGA

Ke mahino’i ‘a e me’a ‘oku liliu ‘e he tu’utu’uni ko eni´ pea mo e me’a ‘oku ‘ikai liliu ma’ae kakai Tonga, ‘oku mahu’inga ke mahino’i ko e me’angāue kehekehe ‘e UA ‘oku fakangaue’i heni. ‘Oku tokolahi ‘a e kakai ‘oku nau feto’oaki kinaua.

  ME’ANGAUE ‘ULUAKI:  KO E TALA-FAKAHĀ FAKAPULE’ANGA E TAPU ‘O E FOLAU FAKAPALESITENI

Na’e fakamo’oni hingoa ki heni ‘a Palesiteni Trump ‘i he ‘aho 16 Tisema 2025. Kamata fakangāue’i ‘i he ‘aho 1 Sanuali 2026. Ko e Tala-Fakahā Fakapule’anga (Executive Proclamation) eni – ‘oku ne ta’ofi hono foaki ‘a e ngaahi visa fo’ou ki he folau-‘eve’eva (B-1/B-2), ngofua ako (F, M), mo e visa fefakafetongi’aki (J) ma’ae kakai Tonga´ ‘e he Potungāue Ngaahi Ngāue ki Muli ‘o ‘Amelika (U.S. Department of State). ‘Oku ne toe ta’ofi mo e ngaahi kole fo’ou ki he ‘ngofua fakangatangata’a fakapaasipooti ke nofo mo ngaue ‘i ‘Amelika’ (immigrant visas).  Ko e tala-fakahā fakapule’anga ko eni´ ‘oku KEI MO’UI FAKALAO KANOKATO ia. Na’e ‘ikai fakata’e’aonga’i eni ‘e he tu’utu’uni fakafakamaau’anga´.

ME’ANGAUE HONO 2:  Ko e Tu’u Fakataimi ‘a e USCIS ki he Ngaue ‘Aofangatuku ki he Ngaahi Kole Ngofua Folau.

Ko ha tu’utu’uni ngāue fakaloto’i-potungaue ‘a e USCIS na’e fokotu’u ‘i he konga ki mui ‘o Novema 2025. Na’e ta’ofi ai ‘a e fakahoko ngāue ki he ngaahi kole ‘ngofua fakapule’anga ‘oku fakafaingamalie’i ki he hū ki ‘Amelika’ – ‘a ia ko e ngofua hiki-fonua kaati (green card), kumi hūfanga (asylum), ngofua ngāue, pea mo e liliu tangata’ifonua (citizenship) – ma’ae KAKAI ‘OKU LOLOTONGA ‘i ‘Amelika, mei he ngaahi fonua ‘e 39 ‘oku ta’ofi´. KO ‘ENI ‘a e me’a na’e fakata’e’aonga’i ‘e he tu’utu’uni fakafakamaau’anga´. Kuo pau ke hoko atu ‘i he taimini, ‘a e ngāue ki he ngaahi kole ngofua ko eni´.

konga hono 3: ‘e lava ki he kakai tonga´ ke kole ngofua folau’eve’eva?

Tali Nounou: ‘Ikai — ‘ikai lava ‘i he taimi ni.

Ko e tala-fakahā fakapule’anga ki he tapu ‘o e folau (travel ban proclamation) – ‘a ia ko e me’angaue eni ‘oku matu’aki kehe ‘aupito mei he tu’utu’uni ngaue ‘a e USCIS, ‘a ē na’e fakata’e’aonga’i ‘e he fakamaau’anga´ – na’a ne ta’ofi fakataimi hono foaki e visa folau’eve’eva B-1/B-2 ki he kakai Tonga´ ‘o kamata mei he ‘aho 1 Sanuali 2026. ‘Oku ‘ikai liliu eni ‘e he tu’utu’uni e fakamaau’anga´.

Na’e fakapapau’i tonu eni ‘e he Potungāue Ngaahi Ngāue ki Muli ‘o ‘Amelika´ (U.S. Department of State), ‘a e ta’ofi fakataimi fakakonga ‘o e foaki e visa ki Tonga ‘a ia ‘oku kau ki ai e: visa folau’eve’eva pe fakapisinisi (B-1/B-2), visa ako faka’ekatemika (F), pea mo e ngaahi visa hū fo’ou kotoa pe ki he nofo fonua´.

Ko e ngaahi tu’unga eni ‘oku matu’aki fakangatangata ‘aupito. ‘Oku ‘ikai kau ki heni e kakai Tonga ‘oku ma’u tangata’i fonua ‘e 2 (dual citizenship) pea lava kole ngofua ngāue’aki ‘a e paasipooti mei ha fonua ‘ikai kau ‘i he ngaahi fonua ‘oku tapu’i. Ko e kau tipilometika, kau ngaue ‘a e ‘ofisi talafekau ‘Amelika´, mo kinautolu fakafo’ituitui ‘oku folau fakataumu’a ki he ngāue’anga ‘oku ngāue fekau’aki mo e lelei fakafonua ‘a ‘Amelika´ – ko e ngaahi makatu’unga eni ‘oku malava mo ia ‘i he ngaahi keisi ‘oku tātāitaha.

KONGA 4: KO HAI TONU ‘OKU TOKONIA ‘E HE TU’UTU’UNI´?

‘Oku fakafaingamalie’i tefito ‘e he tu’utu’uni fakafakamaau’anga ko eni´ ‘a e kakai Tonga pea mo e kakai mei he ngaahi fonua ‘e 39 ‘oku tapu’i, ‘oku ‘osi lolotonga ‘i pe ‘Amelika, ‘a ē ‘oku fakatatali ‘enau ngaahi kole ngofua nofo na’e ta’ofi´. ‘Oku fakatefito eni ki he :

■  Kakai Tonga ‘i ‘Amelika ‘oku tali ke fai e ngāue ki he kole ngofua nofo-fonua fakangatangata – ‘oku pau ki he USCIS ke hoko atu e fakahoko ngaue ki he ‘enau ngaahi keisi.

■  Kakai Tonga ‘i ‘Amelika na’e ta’ofi fakataimi ‘enau ngofua kumi-hūfanga´ – kuo pau ke fakahoko ha ‘aofangatuku ki he ngaahi kole ngofua ko eni´.

■  Kakai Tonga ‘i ‘Amelika na’e ta’ofi ‘enau ngaahi kole fakafo’ou ‘o ‘enau ngofua ngāue pē kole liliu tangata’ifonua – kuo pau ke hoko atu e fakahoko ngaue ki ai´.

■  Kakai Tonga na’e ‘osi ma’u ‘enau ngofua hiki-fonua pea na’e fakamakatu’unga ki hano vakai’i tu’o ua ‘aki ‘a e ngaahi makatu’unga ‘o e tu’utu’uni ngaue e USCIS – ko e fiema’u ‘o e vakai’i tu’o ua ko eni, kuo fakata’e’aonga’i ia.

■  Katoanga Fakauakava’i ‘o e Liliu Tangata’ifonua na’e kaniseli ma’ae kakai Tonga na’e ‘osi tali´ – kuo pau ke toe faka’aho fo’ou ‘a e Katoanga Fakafuakava’i ko eni´.

konga 5: ko e me’a na’e ‘ikai liliu ‘e he tu’utu’uni´

■  Kakai Tonga ‘i Tonga ‘oku fie kole ha ngofua folau ‘eve’eva ki ‘Amelika – ‘oku kei ta’ofi eni ‘i he tala-fakahā fakapule’anga ‘o e tapu ke folau´.

■  Kakai Tonga kumi ki ha visa ako fo’ou (F pe M) – kei ta’ofi.

■  Kakai Tonga kumi  ki ha visa fefakafetongi’aki folau’eve’eva (J) – kei ta’ofi.

■  Kakai Tonga ‘oku kumi ki ha visa hiki-fonua (immigrant visa) fo’ou mei tu’a mei ‘Amelika – kei ta’ofi.

■  Kakai Tonga lolotonga ‘i ‘Amelika ‘i he visa fakataimi kuo nau mavahe mei ‘Amelika – ‘oku ‘i ha matu’aki tu’unga ‘e ‘ikai ke toe tali ke  toe hū ki ‘Amelika

KONGA 6: ‘e toe liliu eni? ko e ha e me’a ‘e hoko mai heni´?

ʻOku ʻamanaki lahi ʻe toe fakahoko ʻe he puleʻanga Trump ha tangi (appeal) ki he tuʻutuʻuni ko ia. ʻE ala hiki atu ʻa e meʻa ni ki he Fakamaauʻanga Tangi Fakavahenga ‘o ‘Amelika´ (U.S. Court of Appeals for the First Circuit) pea malava ke aʻu atu ki he Fakamaauʻanga Māʻolunga taha ʻi ʻAmelika´ (Supreme Court). ‘Oku kei tu’u pe ‘a e tu’utu’uni ‘a e fakamaau’anga ko ‘eni´ ‘i hono fakata’e’aonga’i ‘a e ngaahi tu’utu’uni ngāue ‘a e USCIS´, ‘a ia ‘oku ‘uhinga eni ‘oku kamata ngāue leva ia ‘i he taimi ni – kā neongo ia, ‘e lava ke tuku mai ‘e ha fakamaau’anga mā’olunga ange ha tu’utu’uni ke ta’ofi fakataimi ‘a hono fakahoko e tu’utu’uni ko eni´, lolotonga ‘oku kei fakahoko e tangi´.

‘I ha tu’unga kehe ange mei heni, ‘oku kei malava pē ke fakahoko ha ngaahi hopo fakalao ki he tala-fakahā fakapule’anga e tapu ke folau´, ‘i ha ngaahi fakamaau’anga kehe. ‘Oku lahi ‘a e ngaahi faka’ilo tonu ‘o e tala-fakahā fakapule’anga ko eni´ ‘oku lolotonga fakahoko ‘i he fa’unga fakamaau’anga ‘a ‘Amelika´. Kaekehe, kae ‘oua kuo fakata’e’aonga’i tonu ‘a e tala-fakahā fakapule’anga e tapu ko eni´ – pē ko e to’o ‘e he pule’anga Trump ‘a Tonga mei he lisi ‘o e ngaahi fonua ‘oku ta’ofi´ – ‘oku kei ‘i he tu’unga ta’ofi fakataimi pe ‘a e ngaahi ngofua folau’eve’eva e kakai Tonga´.

Ko e fakamatala ki he tuʻunga ko ia´: Naʻe fakahū ʻa Tonga ki he lisi ko ʻeni´ koeʻuhí ko e lahi koia ʻo e ngaahi nofo-‘ova ʻi he visa B-1/B-2´ – ʻoku 6.45 peseti, ʻa ia ʻoku ne fakafofongaʻi pē ha 152 ‘a e ngaahi nofo-‘ova fakakātoa ʻoku mahalo’i´, mei he toko ua afe tolungeua ma nimanoa (2,350) fakakatoa e kau folau’eve’eva Tonga´.

ʻOku lahi hono fakaangaʻi ʻe he kau mataotao fakalao´ ʻa e fika ko ʻeni´, ʻi heʻenau pehē ʻoku ʻikai feʻunga ke fakahoko ai ha toʻo fakalukufua fakataimi ‘o e visa´.

  FAKAMATALA FAKANOUNOU: kongokonga lalahi

‘Aho ‘o e Tu’utu’uni:  Falaite, 5 Sune 2026 – Fakamaau’anga Fakavahenga ‘o ‘Amelika, Rhodes Island

Fakamaau:  Fakamaau Lahi John McConnell Jr.

Ko e Me’a Na’e Fakata’e’aonga’i:  Ko e ta’ofi fakaloto’i-potungaue e USCIS ‘a e  fakahoko ngāue ki he ngaahi kole ‘ngofua fakapule’anga ‘oku fakafaingamalie’i ki he hū ki ‘Amelika’ ma’ae ngaahi fonua ‘e 39.

Ko e Me’a ‘Oku Kei Mo’ui´‘Tala-fakahā fakapule’anga ‘o e ta’ofi ki he folau’ ‘aTrump (Tisema 2025) — ta’ofi e ngaahi kole fo’ou ‘o e ngofua folau’eve’eva, ako & hiki fonua ma’ae kakai Tonga´.

Ngofua Folau’eve’eva ma’ae kakai Tonga:  KEI TA’OFI FAKATAIMI — ‘oku ‘ikai fakafoki eni´ ‘e he tu’utu’uni fakafakamaau’anga´.

Ko Hai ‘Oku Fakafaingamalie’i Heni´:  Kakai Tonga ‘oku lolotonga ‘i ‘Amelika kā ‘oku tu’u ‘a e ngāue ki he ‘enau ngofua hiki-fonua kaati, kumi hūfanga, ngofua ngāue pe kole liliu tangata’i fonua´.

Fakatetu’a ki ha tangi ‘a Trump:  ‘Io– malava ke ta’ofi fakataimi ‘a e tu’utu’uni ko eni´, lolotonga koia e fakahoko ngāue ki he tangi´.

Fale’i:  Kumi fale’i ki ha fakafofonga lao faka’imikuleisini ‘osi laiseni, kimu’a pea fakahoko ha’o tu’utu’uni ke folau pe fakahū kole ngofua.

EDITORIAL NOTE88.1 FM — ‘Oku tapou atu e Letio ‘a e Kakai´  ki he kakai Tonga kotoa ‘oku uesia ‘ehe ngaahi fakangatangata ko eni ki he ngofua hū, mo e folau ki ‘Amelika, ke kumi fale’i ki ha fakafofonga lao faka’imikuleisini ‘osi laiseni, kimu’a pea fakahoko ha’o tu’utu’uni fekau’aki mo e folau atu, kole ngofua, pe mavahe mei ‘Amelika. ‘Ko hono tu’unga fakalao ‘oku faingata’a pea tu’u ngofua ki ha ngaahi feliuliuaki fakafokifā.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *