KO E FEHU‘I MEI HE KAKAI: Ko e hā e Nunu’a Kovi ‘o e Kaniseli ko ‘eni ‘o e Toe Lisi ‘i Matatoá?

Date:

- Advertisement -

NUKU‘ALOFA: ‘Oku hoko ‘a e tu‘utu‘uni ‘a e Kapineti ‘o e ta‘u 2026 ke tali hono kaniseli ‘o e sublease ‘i Matatoá ko ha tefito‘i fehu‘i lahi mei he kakai ‘o e fonuá: Ko e hā leva ‘a e nunua kovi ‘oku hoko mai mei he fo‘i faitu‘utu‘uni ko ‘ení?

Me‘a ni ne ‘ikai ke mahino ki he Kapineti ‘o e 2026 ko e nunu’a kovi ‘enau fo‘i faitu‘utu‘uni ko ia, ‘e ‘otomētiki ai pē ‘a e maumau ‘a e fo‘i tefito‘i lisí? ‘I he maumau ko ia, ‘oku hoko ai ‘o ta‘e‘aonga fakatoloua ‘a e fo‘i sublease ‘a e MEIDECC (eka ‘e 2), pea ‘i he taimi tatau, ‘oku toe ‘otomētiki ai pē mo e ta‘e‘aonga ‘a e fo‘i toenga eka ‘e 6 ‘o e lisi ‘a e Kautaha Tonga Power Ltd. Na‘a nau ‘ilo‘i nai ‘a e me‘á ni pe ‘ikai, ‘o fakatatau mo e Lao Kelekelé?

Ko e fehu‘i mei he kakai: “‘Oku toe ‘i ai nai ha toe lisi fakalao ‘a e MEIDECC ‘i Matatoa?” Ko e tali ki ai: IKAI!

Ko e fehu‘i hoko leva: Ko e fo’ui ‘eni ‘a hai? Ko e tali: ko e Pule‘anga lolotonga ‘o e 2026.

Ko hono ‘uhingá, ko kinautolu na‘a nau fai ‘a e tu‘utu‘uni Kapineti ke kaniseli ‘a e toe lisi fo‘i eka ‘e 2. Na‘e ‘ikai ke ‘i ai ha‘anau ‘ilo lahi pe taukei fe‘unga ki he Lao Kelekele ‘o Tongá ke nau ‘uluaki ‘ilo kimu’a ko e kaniseli pe ‘o e ‘eka ‘e 2, ‘oku ‘otometiki ai pe ai ‘a e kaniseli mo e toenga ‘eka ‘e 6. ‘Ikai ‘ilo eni kimu’a pea toki fakahoko e tu’utu’uni Kapineti ke kaniseli ‘a e toe lisi.

Kuo tōmui kotoa ia. He ko e ipu vai kuo ‘osi mahua, he ‘ikai ke toe lava ‘o tānaki. Ko hono mahu‘inga ia ke ‘i ai ha kau mataotao fakalao ‘i he Kapinetí ke nau fale‘i totonu ‘a e pule‘angá felave‘i mo e Lao Kelekelé kae ‘oua ‘e fakamahamahalo, pe fakatupu ha fu‘u maumau lahi mo ha mole lahi ki he kakai ‘o Tongá mo ‘enau pa’anga tukuhau´.

Ko e Mole ‘a e Pa’anga Tukuhau mo e Mo‘ua ki he Pangike ANZ

Kuo hoko ‘a e tonounou ‘i he faitu‘utu‘uni hala ‘a e Kapineti ‘o e 2026 ko ha fo‘i uesia mafatukituki ki he kakai totongi tukuhau ‘o e fonuá. ‘Oku malava ke hoko ai ‘a e mole e laulau miliona ‘i hano totongi fakafoki pe ko e tā fakafoki ‘a e nō ‘a e Kautaha Tonga Power Ltd, he ko e Pule‘anga Tongá na‘a nau guarantor ‘a e nō ko iá, ‘o malu‘i ‘aki ‘a e konga kelekele lisi ‘i he tofi‘a ‘o e Tama Tu‘í ‘i Matatoa.

Ko e hā fua ‘a e kupu ‘o e Konusitutoné mo e Laó ‘oku monuka ‘i he faitu‘utu‘uni ko ‘eni ‘a e Kapineti ‘o e 2024 mo e 2026?

  1. Kupu 130 ‘o e Lao Kelekele ‘o Tongá: ‘Aki ‘enau fakamo‘oni loi pea mo e tohi nima loi ‘a e Kapinetí he Lesoá. Ko e tokotaha totonu ke fakamā‘oni he lesoá ko e Tama Tu‘í.
  2. Kupu 170 ‘o e Lao ki he Hia (Tohi nima loi / Fakamā‘oni loi): ‘Aia ko hono tauteá ko e ngāue popula ‘o ‘ikai ke laka hake he ta‘u ‘e 7.

Kapau leva ‘e ‘ikai ke lava ‘o recover ‘a e mo‘ua ko ‘eni ‘o e Tonga Power Ltd ‘i he pangike mei muli ko e ANZ, ‘e malava pē ke hanga ‘e he pangikeé ‘o fakatau atu ‘a e kelekelé ki tu‘apule‘anga, pe fakahū ha faka‘ilo sivile ki he Fakamaau‘anga Lahi ‘o Tongá ke totongi kakato ‘a e mo‘ua ‘oku fakaofiofi ki he $19 miliona.

Ko e Tu‘utu‘uni ‘a e Konusitūtoné mo e Fokotu‘utu‘u Fakapatiseti

Ko e fili hono tolu (Option 3), kapau he ‘ikai ke solova ‘a e palopalemá ‘i he levolo 1 mo e 2, kuo pau leva ke to’o ha pa’anga mei he Patiseti 2026-2027. ‘E fakahū atu ha kole ki he Fale Aleá ki ha toe Patiseti Fakalahi ‘oku fakaofiofi ki he $19 miliona ke tāpuni ‘aki ‘a e mo‘ua nō ko ‘ení. Ko e toki ‘atā ia ‘a e fo‘i Deed pe lisi ke fakafoki ki he Tokotaha ‘a‘ana ‘a e kelekelé.

‘Oku hā mahino ‘i he Kupu 48 ‘o e Konusitūtone ‘o Tongá ‘oku tapu ‘aupito ki he Pule‘angá pe Kapinetí ke ala ki ha kelekele pe tofi‘a ‘o ‘Ene Afió, King Tupou VI. ‘Oku tuku pē ia ke faiteliha ki ai ‘a e Tama Tu‘í, pea he ‘ikai ke lava ‘o to‘o hono kelekelé ko ha mo‘ua fakapule‘anga. Pea ko e ngaahi fale ‘e langa ai, ‘e hoko ia ko e koloa ‘a ‘Ene ‘Afio.

Tāpuni ‘o e Letiō 88.1FM mo e Kalonikali Tongá

‘I he taimi tatau, ‘oku fehu‘ia ‘e he kakai ‘a e ‘uhinga ‘oku feinga ai ‘a e Kapinetí ke ta‘ofi mo fakalongo ‘a e Letiō 88.1FM mo e Kalonikali Tongá. ‘Oku hā mai ‘enau feinga ke ‘oua ‘e toe ‘i ai ha lea pe fehu‘i ‘i he ngaahi fakataha fakaongoongo (press conferences).

Kuo tukupā ‘a e Letiō ‘a e Kakai 88.1FM mo e Kalonikali Tongá ke nau kei tu‘u ‘ali’aliaki ‘i hono fakahoko ‘a e fiema‘u ‘a e kakai: ko hono fakahā ‘o e ngaahi ongoongo mo e ngaahi me‘a ‘oku hoko ‘i loto pule‘anga´, ‘a ia ‘oku fufū mei he fonuá. He ko e pa’anga tukuhau ‘a e kakai´ ‘oku kaunga ki he ngaahi me‘á ni kotoa.

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here

Share post:

spot_img
spot_img
spot_img

Popular news

More like this
Related

Kiliniki Taialasisi – Ko e Ha ‘Oku Tuai ai e Ngaue?

‘I ‘Epeleli 2025, na’e foaki ai ‘a e ngaahi...

Tupulaki ‘o e Vailasi HIV ‘i Fisi – Tu’u Lavea ai e Pasifiki, Kau ai ‘a Tonga

‘Oku hā mai mei Fisi ‘a ‘enau tokanga mamafa...

Falamole Lahi ki he Smart Meter. Ko e Ha ‘Oku Kei Hala ai Lau e ‘Uhila ‘a e Kakai?

‘Oku fehu‘i ‘e he kakai ‘o e fonua pe...

Ko e Palopalema ʻo e Meʻafana: ʻE Solova Fēfē Ke Maluʻi e Kakai?

ʻOku lahi aupito e ngaahi fakalavea lalahi mo e...