NUKU’ALOFA 11 SEPITEMA – Na’e mahino ‘e huufi ‘a e fale ‘o e MEIDECC ‘i Matatoa´ ‘apongipongi, Tokonaki 12 Sepitema 2026 kā kuo mahino mai eni ‘oku toloi. ‘Oku hā ‘o ngali ‘oku kei ‘i ai ‘a e ngaahi ngāue ‘oku te’eki kakato pe fakafiemalie mei he tafa’aki ‘a e Pule’anga´ ki he kelekele lisi ‘o Matatoa´.
‘Oku te’eki tuku mai ha fakamatala faka’ofisiale mei he Pule’anga ki he tu’unga ‘oku ‘i ai ‘a e ngaahi ngāue ki he lisi pea pehe foki ki he teu huufi na’e pehē ‘e he ‘Eiki Palemia ‘e fakahoko ‘i he uike ‘uluaki ‘o Sepitema´, pea mo hono toe toloi ko eni´. ‘Oku ‘ikai ‘ata mai ki tu’a (transparency) ‘a e ngāue´ ‘i he tu’unga ko eni´ pea ‘oku ‘i ai ‘a e totonu e kakai ‘o e fonua´ ki he fakamatala ko eni´ mei he Pule’anga´.
Kuo ma’u ‘e he Letio 88.1FM mo e Kalonikali Tonga´ ha fakamatala falala’anga ‘oku te’eki a’u ‘a e ngāue e Pule’anga´ ki ha tu’unga kuo ne fakafiemalie’i ‘a e tafa’aki kotoa ‘i he alea fakakelekele ‘o Matatoa´ pea pehe ki he fiema’u ke fakapapau’i ‘e ‘ikai ke toe tu’o ua ha fakahoko ‘e he Pule’anga lolotonga´ pea mo ha toe kuonga, ha ngāue ta’efakapotopoto pehe ni ‘i he ‘ikai lau, mahino’i, pea tulifua ‘a e fua fatongia ke fe’ofo’ofani pea mo e Konisitūtone´ pea mo e Lao´.
Ko e kaveinga eni kuo talanga’i lahi hili hono fakafehu’i ‘e he faiongoongo ‘a e 88.1FM ‘i he fakataha e kau faiongoongo´ mo e ‘Ofisi Palemia´ ‘o fehu’ia pe ko hai ‘i he Kapineti lolotonga´ na’e fakamo’oni ma’ae Lesoa´ ‘i he taimi na’e kaniseli ai ‘a e toe lisi’i (sublease) e MEIDECC ‘i he 2026.
‘I he fakataha e kau faiongoongo´ mo e ‘Ofisi ‘o e Palemia ‘i Siulai 2026, na’e tali ai ‘a e ‘Eiki Palemia ‘o pehe:
“’Oku ou fiema’u pe ke fakamahino’i e me’a ko eni, mahalo ‘oku ‘ikai fu’u ‘ata atu ki tu’a ‘a e mo’oni’i me’a fekau’aki mo e ‘api ko ē ‘i Matatoa. Ko e ‘api ‘i Matatoa na’e lisi ‘e he Tonga Power ‘i he 2015 pea ko e sublease na’e fakahoko ‘e he Tonga Power ki he NEMO na’e sublease ia ‘i he 2016. Ko e ngaahi fakatonutonu ko ē na’e fai ki mui ni, na’e toki fakahu mai ‘emautolu ‘i Sanuali ‘a e fokotu’u ke kaniseli ‘a e sublease, na’e tali ia ‘e he Kapineti…..’oku ou fiema’u pe ke mahino ‘a e ngaahi ma’uhala ‘oku tufaki ki he kakai ‘o e fonua ke nau ma’u ‘a e totonu…”
Ko e fakamatala ‘a e ‘Eiki Palemia´, ko nautolu e Pule’anga ‘o e 2026´ na’a nau toki fakahū ke kaniseli ‘a e sublease e MEIDECC ‘i Sanuali pea tali ‘e he Kapineti´. Ko e fehu’i na’e ‘oatu ‘ehe faiongoongo ‘o e 88.1FM, na’e ‘uhinga tonu pe ki he Kapineti ‘o e 2026 ‘a ē na’a ne tali ke kaniseli e sublease e MEIDECC pe ko hai ‘i he Kapineti ko eni na’e fakamo’oni ma’ae Lesoa´.
Na’e ‘ikai ‘uhinga ‘a e fehu’i´ ki he momoi pe sublease pe ha toe ngāue ‘a e 2015 pe 2016. Ko e fehu’i na’e ‘osi fakalea pe ko e ‘uhinga ki he kaniseli e sublease e MEIDECC ‘i he 2026, ‘a ē na’e me’a tonu ‘aki ‘e he ‘Eiki Palemia´ ko kinautolu na’e fakahū atu ‘ekinautolu ‘i Sanuali pea tali ‘e he Kapineti ‘o e Sanuali 2026.
‘Oku hā ‘o ngali mei he ki’i konga’i fakafetongi fepotalanoa’aki ko eni ‘a e me’a ni e tolu:
- Ko e ma’uhala na’e tufaki ki he kakai ‘o e fonua´, na’e toki hoko ia ‘i he tali ‘a Lord Fakafanua ki he fehu’i na’e ‘oatu ki ai´. ‘Oku hā ‘o ngali mei he ‘ene tali´ na’e ‘ikai ke fakafanongo ke mahino’i ‘a e fehu’i´ kae hā ‘o ngali mei he anga ‘o ‘ene tali´, na’e fakafanongo ia ke tali ‘o fakamahino’i ‘a e pule’anga ‘o e 2015 pea mo e 2016 kae ‘ikai ko hono pule’anga ‘o e 2026. ‘Oku hā ‘o ngali na’e ‘ikai mu’aki ‘ata kiate ia ‘a e me’a ni, pea ne faka’ata mai ai ki tu’a ‘a ‘ene ma’uhala ‘o e fehu’i´ pea ko ia na’e tufaki ki he kakai ‘o e fonua kae ‘ikai ko e ma’uhala ‘a e faiongoongo 88.1FM.
2. ‘Oku mahu’inga ‘aupito ‘a e taukei fetu’utaki (communication skills) ‘o tatau pe ‘a e fiema’u ‘o e taukei laukonga´ (reading skills) ke poto hono lau ‘a e ngaahi DEED, pea mo e fiema’u e taukei fakafanongo (listening skills) ke poto hono mahino’i ‘a e fehu’i´, pea ke tonu hono fatu ‘o e tali.
3. Fiema’u mo e ‘ilo lao ke mahino’i ko hono kaniseli ‘o ha toe lisi’i (sublease), ‘e kei toe fiema’u pe ki ai ‘a e fakamo’oni ‘a e Lesoa.
Kaikehe, ko e tu’unga lolotonga ‘oku ‘i ai ‘a e lisi mo e toe lisi’i ‘i Matatoa, ‘oku ne toe uesia foki mo e ngaahi kautaha kehe ‘a e Pule’anga ‘o hange ko e Tonga Power, Poate Vai mo e Tonga Waste Authority Ltd ‘a ia ‘oku na ‘i he malumalu ‘o e Potungaue Public Enterprise. ‘Oku pehē ‘oku nau tu’u kotoa ‘i he tu’unga tatau ‘o te’eki mahino pē ko e aleapau rent pē aleapau lisi, ‘a ia ‘oku ‘ohake ai ‘a e ngaahi kaveinga tatau pē fekau’aki mo e monuka ‘a e Konisitutone.
Pea ko ‘Ene ‘Afio, Tu’i-Tupou VI, ‘oku pehe ‘e ha’ele ia ki ‘Eua.
FEHU’I MEI HE KAKAI:
- Ko e ngaahi maumau lao ko eni, ‘e hoko ai ha mole ki he pa’anga tukuhau e kakai ‘o e fonua?
- ‘Oku kei taau ‘a e ‘Eiki Palemia lolotonga mo ‘ene Kapineti ke kei hoko atu?
