Ko e Pule’anga fakamole lahi taha eni ‘i loto ‘i he māhina pē ‘e 7 meimei 8. Kuo mole atu e laulau miliona mei he pa’anga tukuhau e kakai´ ‘o makatu’unga he ngaahi faitu’utu’uni hala mo ikai ke nau muimui ki he lao mo e Konusitūtone ‘o Tonga´
‘Oku fehangahangai e Pule’anga ‘o Lord Fakafanua´ mo e ngaahi faingatā’ia fakapa’anga lahi ‘aupito he ‘oku lolotonga nounou ‘aki pē patiseti´ ia ‘aki e $38 miliona he ko e patiseti fe’amokaki.
Pea ko e ma’olunga taha eni he hisitolia ‘o e Pule’anga Tonga´ he kuo a’u ‘etau inflation, pe ko e hiki ‘o e totongi koloa´, ki he 9.3 %. Ko e ma’olunga taha eni ha toe pule’anga kuo hoko ki ai, pea a’u ki he Pasifiki´ fakakātoa ‘oku ma’olunga taha pē ‘a Tonga ni ‘i he Pule’anga ko eni´ ko e 9.3% ‘a e inflation. Pea kuo a’u ‘etau energy cost ki he 41% he taimi ni. Ko ‘etau transport cost kuo hiki hake ki he 23% pea toe hiki mo e mamafa e uhila´ ‘aki e 41.3 %.
‘Oku tau ‘alu ke toe faingatā’ia ange ‘a e ngaahi famili´ ke ma’u ha me’a ke nau ma’u me’atokoni mo fafanga ‘enau fanau´ he kuo hiki e koloa´ mo e me’a kotoa pē ki ‘olunga kae kei kovi pe ‘enau ngaahi vāhenga he pule’anga´ mo e ngaahi kautaha taautaha´.
‘Oku hoko eni ko e me’a fakamamahi ki he kakai ‘o e fonau´ he tu’unga kovi kuo tau a’usia he fo’i mahina ko eni ‘e 7 meimei 8 kuo hoko mai ai e pule’anga ko eni´ pea ‘oku fakatupu fifili ki he kakai ‘o e fonua´.
‘I he taimi tatau ‘oku kei hangē pē folau e kau Minisitā mo ‘enau fakamoleki e pa’anga tukuhau e kakai´ he ngaahi folau ia ‘oku ‘ikai ke totonu ke fai kā ‘oku fai pē ia ko e ‘uhinga´ ko e fakalahilahi ‘enau vahenga´ ki ai.
‘I he taimi tatau ne fakahā ‘e Tongatapu 5 he Fale Alea´ ne ‘i ai e kau folau e Pule’anga 2024 ne totongi ai e toko 26 kā na’e toko 20 pē kau folau mamata sipoti ki tu’apule’anga´ pea ne ‘osi miliona tupu pē fo’i folau ko ia´ – tānaki e tikite vakapuna, kai, nofo hotele mo e ngaahi fakamole kehe ki he folau´.
Kā na’e feinga foki ‘a Lord Fakafanua ke fakahā ‘aneafi he Fale Alea ko e lipooti ‘atita´ ko e lipooti ia e ta’u 2021, 2022, 2023, 2024 ko ā. ‘O hange ‘oku ne feinga ke ‘oua ‘e alea’i. Kā ne fokotu’u atu ‘e Tongatapu 7 ke tukuhifo ki he ngaahi komiti´ ke nau ngāue ki ai. Pehe kia Tongatapu 5, mo Tongatapu 4.
Ne fakahā ‘ehe ‘Eiki Palēmia ia ko e lipooti ‘atita ia ko e ‘omai pe ia ki he Sea ‘o e Fale´ mo e Sea ‘o e Komiti Kakato´. ‘Oku ‘i ai e fifili mei he kakai´ ‘i he founga ngāue ko ia´.
Ka ko e fehu’i :
- Ko hai na’e Sea he Fale Alea´ he 2021? 2022? 2023? 2024?
- Ko e hā e me’a ‘oku hoko ki hotau kau taki´ he ‘aho ni?
- Ko e hā e me’a ‘oku ‘ikai ai ke mou fie talanga’i mo lea fefeka ‘i Fale Alea ke ta’ofi e ta’efaitotonu mo e va’inga mo e fakamole noa’ia e kakava e kakai masiva´ mo hono pehe’i honau ivi´?
- Ko hai ‘e ‘eke ki ai?




