NUKUʻALOFA, TONGA — NUKU’ALOFA, TONGATAPU- Kuo mapuna hake ʻa e ngaahi fehuʻi fekauʻaki mo e tu’u fakalao ʻo e tu’utu’uni Kapineti ‘i he 2024´ ki he konga ‘o e kelekele ʻeka ʻe valu ‘a e Tu’i´ ʻi Matatoa, ʻa ia ʻoku lolotonga ‘i ai ‘a e Tonga Power Limited (TPL) pea mo e ngaahi ʻofisi foʻou ʻo e MEIDECC.
Ko e kelekele ‘eka valu ko eni´ ko e konga ia ‘o e tofi’a ‘a e Tu’i´ na’e lisi ki he Tonga Power Ltd ki hono fakalele ‘o e ‘ofisi mo e fale tuku’anga koloa. ‘I he taimi na’e fakahoko ai ‘a e tu’utu’uni ko eni´, na’e ‘i he malumalu ‘o e Palemia ‘o e ‘aho´, Hon. Siaosi Sovaleni, ‘a e potungaue MEIDECC pea mo e Public Enterprise – ‘a ē ‘oku ‘i hono malumalu ‘a e fakalele ‘o e Tonga Power Ltd.
Fakatatau ki he fakamatala kuo ‘omai ki he Kalonikali Tonga´, na’e tali ‘e he Kapineti ‘o e 2024 ha fokotu’u atu ke vahe’i e ‘eka ‘e ua mei he lisi ‘eka ‘e valu ‘a e Tonga Power Ltd pea faka’atā ‘a e kelekele´ ke toe lisi ki he Pule’anga ‘o Tonga´ ke ngaue’aki ‘e he MEIDECC ‘i ha totongi si’isi’i ko e $1.00 ‘i he ta’u. ʻI he malumalu ʻo e MEIDECC kuo langa ʻa e ngaahi faʻunga ko ʻeni´ ʻi he malumalu ʻo e NDRMO- Tonga National Disaster Risk Management Office.
Naʻe pehe naʻe hoko ʻa e fokotuʻutuʻu ko ʻeni´ hili ha tohi kole ʻa e Tonga Power Ltd ke fakangofua ke lisi ʻa e ʻeka ʻe ua ki he Puleʻanga´. Ka neongo ia, kuo ʻohake ʻa e hohaʻa pe naʻe maʻu ʻe he Kapineti´ ʻa e mafai fakalao ke fakangofua ʻa e vahe mo e toe lisi taʻetomuʻa maʻu ʻa e fakangofua ʻa ʻEne ʻAfio Tupou VI.
‘Oku tukuaki’i, ‘i he malumalu ‘o e Konisitutone ‘o Tonga pea mo e Lao Kekekele, ko ha liliu pe vahevahe ‘o ha tofi’a ‘a e Tu’i, ‘oku fiema’u ke tomu’a fakangofua ‘e he ‘Ene ‘Afio – ko e tokotaha ia ‘oku ne ma’u fakalao ‘a e kelekele´. Taukave’i ‘e he kau fakaanga mei he tafa’aki´ na’e ‘ikai ma’u ‘a e fakangofua ko ia´ kimu’a pea toki fakamafai’i ‘e he Kapineti ‘a e toe lisi.
‘Oku toe a’u atu ‘a e ngaahi tukuaki’i ki he fatongia ‘o e Minisita Kelekele ‘o e ‘aho ko ia, ‘o pehe na’e fai ‘a e ngaue ki he ‘eka ‘e ua ta’ema’u ha fakangofua fakakonisitutone na’e fiema’u ki he ngaahi liliu ki he tofi’a ‘a e Tu’i´.
Naʻe toe aʻu atu ʻa e ngaahi tukuakiʻi´ ki he fatongia ʻo e Minisita Kelekele he taimi ko ia´, ʻo pehe naʻe ngaue ki ai ʻa e konga ʻeka ʻe ua taʻe ʻi ai ha fakangofua fakakonisitutone ʻoku fiemaʻu ki he ngaahi liliu ki he kelekele ʻo Tu’i.
Fakatatau ki he ngaahi fakamatala naʻe pehe naʻe fai ʻe he ʻOfisi Palasi, naʻe ʻikai ke fakangofua ʻe he ʻEne ʻAfio ʻa e lisi ko ʻeni kimuʻa pea toki fai ʻe he Kapineti´ ʻene tuʻutuʻuni´. ʻOku taukaveʻi ʻe kinautolu ʻoku nau fai ʻa e ngaahi tukuakiʻi, kapau ʻoku tonu, ‘oku ngali naʻe ʻikai fenapasi ʻa e founga ngaue´ mo e Konisitutone mo e Lao ki he Kelekele.
Naʻe fakatupu ʻe he meʻa ni ha ngaahi fehuʻi fakalao mo fakakonisitutone, kau ai pe naʻe maʻu ʻe he Kapineti ʻa e mafai ke tali ʻa e toe lisi ko eni´, pe naʻe maʻu ʻe he Minisita Kelekele´ ʻa e mafai ke fakamafaiʻi ʻa e vahevahe ko eni´, pea pe naʻe fakalaka ʻa e Kapineti ʻi hono ngaahi mafai fakakonisitutone.
Kuo toe fakatupu foki ʻe he meʻa ni ha talangaʻi lahi ange ʻe he kakai´ fekauʻaki mo e taliui mo e ngaahi fehuʻi pe ko e fatongia ko eni ‘oku ‘a e Palemia (kuo ‘osi) tokotaha pe, pe ‘oku kau katoa ki ai ‘a e kau Minisita na’a nau poupou ki he tu’utu’uni ko eni´, ‘okapau ʻe ‘ilo ange ‘oku ʻi ai ha faihala fakalao.
Kuo toe fehuʻia foki ʻe he kau vakai fakalao´ pe ko e ha ʻa e ngaahi fakalelei pe tautea ʻe ala fakaʻaongaʻi kapau ʻe fakapapauʻi ʻe he fakamaauʻanga´ naʻe ʻikai muimui ki he ngaahi fiemaʻu fakakonisitutone pe fakalao, pea pe ʻoku totonu ke fakaʻaongaʻi tatau pe ʻa e lao ʻo tatau ai pe pe ko e ha ʻa e lakanga ʻoku maʻu ʻe kinautolu ʻoku kau ki ai.
‘Oku mahino ko e vahevahe kelekele ko eni´ ko e konga ia ‘o ha ngaue lahi ange ‘a e Pule’anga ‘oku fakafuofua ki he $58.1 miliona.
‘I he taimi ‘o hono pulusi ‘a e pep ani, ‘oku te’eki ha tu’utu’uni ‘o ha fakamaau’anga ki he tu’unga ‘oku ‘i ai ‘a e kaveinga ko eni pea ‘e hokohoko atu ‘a e Kalonikali Tonga mo e 88.1 FM Letio ‘a e Kakai ke muimui’i ia pea toki tuku atu ‘i ha toe ‘i ai ha fakamatala fo’ou ki heni.




