$58,145,678.535.8 : Fakalao nai e Lisi ‘a e Tonga Power mo e MEIDECC i Matatoa´?

Date:

- Advertisement -
Ndrmo

Kakai ʻo e Fonua´ Kuo Nau UI ki ha Tali mei he Puleʻanga´  ki ha Ngaahi Aleapau mo e Nō Lahi Fakapa’anga.

NUKUʻALOFA, TONGA — ʻOku kei toka kovi pē pea teʻeki ke vete ha faʻahinga aleapau (deal) ʻa e kau Taki ʻo e Puleʻanga Tonga´ fekauʻaki mo e tofiʻa ʻo ʻEne ʻAfio´, Kingi Tupou VI, ʻi Matatoa pea mo Tufumahina talu mei he taʻu 2024 pea aʻu mai ki he taʻu ni.

ʻI he ʻaho ni, kuo toe mapuna hake ai ha toe aleapau foʻou fekauʻaki pē mo e tofiʻa ʻo e Tama Tuʻi´ ʻi Fonongahina, Tokomololo, ʻa ia naʻe ʻosi fakahoko ʻi he ngaahi taʻu kuohili´. Ko e fokotuʻutuʻu ko ʻení´ kuo langaʻi ai ha fehuʻia lahi mei he kakai ʻo e fonua´ pe ko e hā ha fokotuʻutuʻu ngāue (way forward) ke solova ʻaki ʻa e fuʻu palopalema lahi ko ʻeni fekauʻaki mo e nō paʻanga ʻoku feʻunga mo e $58,145,678.53 miliona. Ko e liliu ko ʻeni ki he nō (variation of mortgage) ʻoku hā mahino ia ʻi he tohi lēsisita ʻo e ngaahi nō (mortgage book 6, folio 10610 c) ʻaki ʻa e fakalea: “variation of mortgage mortgage book 6 folio 10610 c to increase to $58,145,678.53”.

Ko e Ngaahi Fehuʻi Fakahangatonu ki he Palēmia mo e Kāpineti

Kuo langaʻi hake ʻe he kakai ʻo e fonua ha ngaahi fehuʻi mafatukituki ki he ʻEiki Palēmia pea mo e Kāpineti ʻo e ʻaho ni:

  1. Ko e hā ʻa e ʻuhinga lelei naʻe hanga ai ʻo lohiakiʻi ʻa e kakai ʻo e fonua ʻi he meʻa ni? Naʻe toutou ʻohake ʻe he faiongoongo ʻa e Lētio ‘a e Kakai (88.1FM) ʻa e kaveinga ko ʻení ʻi he ngaahi fakataha mo e kau hā mai ʻa e puleʻanga (press conferences) ʻi he ngaahi māhina kuo ʻosi, ka naʻe fakaʻehiʻehi pea kalo pē ʻa e puleʻanga.
  2. Ko e hā ne tala ai ʻoku hala pea ʻoku loi ʻa e ongoongo mei he lētio ʻa e kakai? Kuo mahino he taimi ni ko e ipuvai kuo mahua pea he ʻikai ke toe lava ʻo tānaki.
  3. Ko e hā ha ʻaonga pe faingamālie ke maʻu ai ha ‘win-win-situation’ maʻá e ongo tafaʻaki fakatouʻosi? Neongo ʻoku hā mai ha fuʻu tōʻonga faihala lahi kuo fakahoko ʻe he Puleʻanga Tonga ki he kelekele ʻo ʻEne ʻAfio ʻi Matatoa, ʻoku ʻeke ʻe he kakai pe e anga fēfē hono solova ʻo e meʻa ni, pea e anga fēfē hano fakatalatala ʻo e paʻanga ko ʻeni kuo ʻohake, fakataha mo hono vete ʻo e fuʻu fakapona ko ʻeni ke lava ʻo toʻo?

Fekeʻikeʻi mo e Tonga Power Ltd pea mo e Potungāue MEIDECC

ʻOku hoko atu ai pē ʻa e tōkehekehe ʻa e kau Taki ʻo e Puleʻanga Tonga, Kautaha ʻUhilá (Tonga Power Ltd), pea mo ʻEne ʻAfio, Kingi Tupou VI, fekauʻaki mo ha sublease feʻunga mo e paʻanga ʻe $1 ki he taʻu ki he konga kelekele ʻeka ʻe 2. Ko e konga kelekele ko ʻení naʻe vaheʻi taʻe-fakalao ia mei he ʻuluaki lisi ʻeka ʻe 8 naʻe fakahoko mo e Tonga Power Ltd ʻi he taʻu 2024. Ko e sublisi (sublease) ko ʻení naʻe fakahoko ia ʻi ha founga taʻe-faka-konisitutone pea taʻe-fakalao ʻaupito.

ʻi he taimi tatau pē, ʻoku kei tuʻu taʻofi ai pē ha toe hoko atu hono huufi ʻo e fuʻu fale ʻo e NDRMO (Tonga National Disaster Risk Management) fakamalumalu ihe Potungaue MEIDECC, ʻoku tuʻu ʻi he tofiʻa ʻo e Tama Tūʻī ʻi Matatoa.

Fakatatau ki he ngaahi fakamatala, naʻe ʻosi fakahā mahino pē ʻi Ma’asi 2026 ʻa hono ʻosi maʻu ʻe he ʻEiki Minisitā Fonua lolotongá, ʻEiki Palēmia, pea mo e Kāpineti ʻa e Folofola Tohi mei heʻEne ʻAfio ʻo fakahā ki he Puleʻanga ʻoku ʻikai ke fakalao ʻa e sublease naʻe fakahoko ki hono Tofiʻa ʻi Matatoa. Ka ko ʻeni kuo tau aʻu mai ki he ʻaho 18 ʻo Siulai taʻu 2026, ʻoku teʻeki ai pē ke lava ʻo solova pe talangofua ʻa e Kāpineti mo e Puleʻanga lolotonga ke nau fakatonutonu ʻa e meʻa hala naʻe fakahoko talu mai mei he kamataʻanga ʻo e lisi ko ʻení.

Ongoʻi ʻe he Kakai Totongi Tukuhau ʻa e Mamafa ʻo e ʻUhila

Kuo hoko ʻa e founga ngāue kovi ko ʻeni ʻa e Tonga Power Ltd pea ke toe mamafa ange ai ʻa e totongi ʻuhila ʻa e kakai ʻo e fonua, fakataha mo e uesia lahi ka hoko ki he tuʻunga faka-ʻikonomika. ʻOku hoko foki ʻeni ke mole ai ʻa e falala ʻa e Tama Tūʻī ki he founga ngāue ʻoku fakalele ʻaki ʻe he puleʻanga honau mafai faka-minisitā mo e faka-kāpineti, ʻ i he ʻikai ke nau muimui ki he Konisitutone pea mo e Lao.

Kuo langaʻi ai ʻe he kakai ʻa e ngaahi fehuʻi tō mui ko ʻeni ki he kau Taki:

  • Ki he Minisitā Pisinisi ʻa e Puleʻanga (Tonga Power Ltd): Ko e hā ʻa e ʻuhinga naʻe kei longo fualoa ai pē ʻo taʻe-fai ha tali?
  • Ki he ʻEiki Minisitā MEIDEC: Talu hono fehuʻia ʻe he ngaahi kautaha ongoonga ʻi Tonga talu mai mei Tisema 2025, pea ko Siulai ʻeni 2026 ʻoku kei longo pē ʻa e potungāue. Ko ia ai, kuo tuku atu ʻe he Lētio 88.1FM ʻa e ongoongo ni ke lau ʻilo ki ai ʻa Houʻeiki mo e kakai kotoa ʻo e fonua, tatau pē ʻi Tonga ni mo muli foki.
  • Ki he ʻEiki Minisitā Fonua: Ko e hā ʻa e ʻuhinga ne kei longo fualoa ai talu mai mei Fepueli 2026 ki Siulai 2026 ni? Naʻe ʻosi fakafehuʻi fakahangatonu atu ʻe George Lavaka ka naʻe kei fakafeʻatungia pē ʻo hangē ʻoku ke fakamovete loi ke kalofi ha toe fehuʻi. Kuo ʻomai ʻe he Lētio 88.1FM ʻa e meʻa moʻoni pea mo e ʻuhinga ʻoku kei kuku pē ʻo feinga ke fufū ʻa e palopalema ni mei he kakai totongi tukuhau.

Fiemaʻu ʻa e Fakamaʻalaʻala ki he Paʻanga

ʻOku ui fakahangatonu ʻa e kakai ki he Kāpineti ke tali hangatonu mai hili ʻa e māhina ʻe 6 ʻo e longo:

  1. Ko e paʻanga ʻe fiha miliona naʻe maʻu ʻe he Tonga Power Ltd (TPL) mei he fuʻu sublease ko ʻení?
  2. Ko e paʻanga ʻe fiha naʻe toʻo mei he patiseti ki hono langa ʻo e fuʻu ʻofisi ʻo e MEIDECC naʻe totongi atu kiate kimoutolu?
  3. Ko fē ʻa e lipooti fakapaanga (financial report) pe ko ha lipooti faka-atita (audit report) fekauʻaki mo e meʻa ni ke fakahaaʻi ki he kakai?

I he taimi naʻe teuteu ai ʻa e ongoongo ni, teʻeki ai ke maʻu ha tali fakaʻofisiale mei he Puleʻanga, Pangikē, pe ko e ngaahi kautaha ʻoku fekauʻaki mo e meʻa ni. ʻE pulusi atu haʻanau tali kapau ʻe maʻu, koeʻuhí ke palanisi mo totonu ʻa e lipooti.

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here

Share post:

spot_img
spot_img
spot_img

Popular news

More like this
Related

TONGA’S TRI-Pageant Dazzles the Pacific

History Made as Tonga Hosts Inaugural TRI Pageant 2026 NUKU'ALOFA,...

BBC Media Action Provides Training for Tonga’s Media Industry

NUKU'ALOFA, TONGATAPU- 20th July 2026 The Media Association of Tonga (MAT) has...

Tonga Police adopt Empirical Data for stronger drug strategies.

This is the second segment of the Tonga Police...